Het leven in een afkickgemeenschap

Een afkickgemeenschap kent een zeer heldere en strakke discipline. Iedere dag en iedere week verloopt volgens een vast ritme. Iedereen weet het en handelt er naar en de nieuwkomers raken er spelenderwijs in thuis. Daarnaast kent een afkickgemeenschap een aantal geschreven leefregels (bijv. geen contact met de buitenwereld anders dan via brieven, geen agressie jegens medebewoners of stafleden, geen intieme relaties, enz.) en een groot aantal gewoontes. De eerste moet een nieuwe bewoner bij binnenkomst ondertekenen; bij overtreding volgt soms zonder pardon verwijdering. De tweede leert een bewoner al doende kennen en navolgen. Deze twee soorten vastigheid zijn als het ware het raamwerk waarbinnen een bewoner zijn of haar nieuwe leven kan proberen op te bouwen.

De dagindeling van de andere twee gemeenschappen verschilt hiervan slechts op onderdelen. Deels hangt dat samen met de levensbeschouwelijke identiteit van de gemeenschap, deels met de fase waarin de bewoners zitten. In de Fazenda werd bijvoorbeeld meerdere malen per week een mis opgedragen in de eigen kapel en vonden groepsgesprekken niet dagelijks plaats. En in de Nederlandse gemeenschap vonden bijvoorbeeld de groepsgesprekken verspreid over de week plaats, drie maal kort en drie maal lang. De zaterdag staat bij alle gemeenschappen voor de helft in het teken van gezamenlijk corvee in en om huis. De middag wordt meestal besteed aan een excursie of andere ontspannende activiteit. De zondag bestaat uit uitslapen, kerkbezoek (bij de katholieke gemeenschappen), vrije tijd, en soms ook uit een gezamenlijk uitje. Dagritme, weekritme, leefregels en gewoonten vertegenwoordigen al een aantal ‘uitgangspunten’ die kenmerkend zijn voor alle afkickgemeenschappen, zoals:

* Orde en discipline: zoals gezegd, de basis van het leven in de gemeenschap
* Intensief samen leven: bewoners hebben nauwelijks een privé-leven, altijd slapen meerdere bewoners op één kamer
* Veel praten over de waarheid van je leven: op elk moment van de dag telt alleen wat er dan in je omgaat, hetzij over je leven in de gemeenschap nu, het zij over je verleden of toekomst
* Hard werken: iedereen is bijna altijd bezig, met corvee, met gesprekken, met werken in huis en tuin of buitenshuis, met eigen verantwoordelijkheden, en dat dus van ’s morgens vroeg tot ’s avonds.

N.B. Ik noem deze kenmerken zelf maar ‘uitgangspunten’, hoewel ik ze niet als zodanig op papier heb zien staan en ook nauwelijks hardop heb horen uitspreken in vergaderingen en in informele contacten.

Pas bij een langer verblijf wordt zichtbaar en voelbaar dat er ook nog een aantal andere ‘uitgangspunten’ / grondgedachten achter de praktijk schuil gaan. Zij zeggen vooral iets over de wijze waarop men met elkaar omgaat, met name over de wijze waarop stafleden in hun optreden de bewoners helpen om een nieuw leven aan te leren. In alle drie de gemeenschappen zag ik bijvoorbeeld de volgende ‘in werking’:

* Vertrouwen in de bewoners: er wordt consequent op vertrouwd dat iedere (nieuwe) bewoner er bewust voor gekozen heeft om een ander leven te beginnen
* Veiligheid: een veilige omgeving - zonder fysiek of verbaal geweld - als basis voor een gezonde ontwikkeling wordt streng bewaakt
* Aandacht voor de hele mens: er wordt aandacht besteed aan lichaam, geest en ziel; de wijze waarop verschilt van gemeenschap tot gemeenschap
* Verantwoordelijkheid dragen: nieuwkomers worden aanvankelijk ‘gedragen’ door de gemeenschap, later gaan ze ‘mee-dragen’ en nog later mogelijk zelf verantwoordelijkheid dragen voor medebewoners en het reilen en zielen van de gemeenschap
* Rituelen en /of gebeden: meerdere malen per dag, vooral in de katholieke gemeenschappen

Daarnaast speelden in een of twee gemeenschappen andere activiteiten nog een duidelijke rol, bijvoorbeeld: sporten en buiten spelen, feestdagen en bijzondere gebeurtenissen, natuurbeleving en kunstzinnige activiteiten.

Het moge duidelijk zijn dat werken in een afkickgemeenschap duidelijke eisen stelt aan de mensen die als begeleider, groepsleider, werkleider e.d. optreden. Bij hen is net als bij de bewoners hun hele persoon in het geding, en niet alleen hun professioneel handelen. Daarom kiest men er bij twee van de drie gemeenschappen bewust voor dat een aantal medewerkers in de gemeenschap woont. Zij nemen als het ware de rol van ‘ouders van een groot gezin’ op zich. Bij deze mensen is medewerker-zijn niet zozeer een baan, maar in de eerste plaats een roeping, een levensvervulling. Sommigen combineren zelfs een betaalde baan elders met wonen in de gemeenschap, ’s avonds, ’s nachts en in het weekend.

Bron: Bram Jansen

Lees ook het artikel: Afkicken op de boerderij