Wat is een verslaving?

Wat is een verslaving eigenlijk? Hoe raakt een mens erin verzeild en hoe komt hij er weer uit? Wat beweegt er allemaal in de geest van een verslaafde, met name wanneer die het plan op vat om ervan af te komen? Welke hulp heeft een verslaafde nodig om de omslag naar een nieuw leven te kunnen maken? Wat is essentieel wil een nieuwe mens ‘geboren’ worden? Dergelijke vragen intrigeren me. Het is mij al langer duidelijk dat verslaving niet alleen een ziekte van het lichaam en van de geest is, maar ook een verdwaald zijn van de ziel. Verslaving heeft met het hele leven te maken, het is een existentieel vraagstuk. Ervaringsdeskundige Christina Grof schrijft daar zeer boeiend en nauwkeurig over in haar prachtige boek: ‘Dorst naar heelheid’6. Achter de lichamelijke en geestelijke klachten gaat een spiritueel verlangen schuil. De bron van herstel zit daarom in de ziel, in het spirituele leven. Voorlopig meen ik dat ongeveer als volgt te kunnen begrijpen.

Bij zijn geboorte krijgt een mens allerlei aardse behoeften mee, die zitten in zijn natuur. Maar ook zijn in wezen goddelijke aard krijgt een mens bij zijn geboorte mee. Wie in zijn jeugd niet aandachtig en eerlijk leert omgaan met zijn aardse behoeften en bovendien geen positieve stimulansen ondervindt om zijn goddelijke natuur te leren kennen krijgt een probleem. Zijn behoeften kunnen onbekende, duistere krachten worden, en hij komt niet te weten dat het LEVEN van hem vraagt om ten diepste zijn eigen weg te vinden. Maar een mens wil wat met zijn energie en levenskracht. Dan is het ‘dus’ niet zo verwonderlijk dat mensen kiezen voor allerlei surrogaten: manieren van leven die de schijn wekken dat onbewuste duistere krachten zich koest houden en dat aan de wezenlijke verlangens wordt voldaan. Lichamelijke en/of geestelijke remedies als alcohol, drugs, seks, gokken, eten, hongeren, maar ook TV-kijken, werken, roddelen, telefoneren, hardrijden, enz., enz. worden de schijnoplossingen voor het existentiële verlangen naar heelheid. Mensen die verslaafd zijn raken het contact met het onbegrijpelijke mysterie dat het leven is kwijt. Zij worden doof voor de innerlijke stem die weet van goed en kwaad. Zij maken zich gewoonten eigen die hen op korte termijn plezier en geluk lijken te bezorgen, maar die op langere termijn alleen maar ellende teweegbrengen, zowel voor hen zelf als voor hun omgeving. Is dat het lot van mensen die in hun jeugd met veel liefdeloosheid te maken hebben? En zou het zo zijn dat deze ervaringen hun tol opeisen wanneer iemand op latere leeftijd plotseling in een crisis terecht komt? Verklaart dit dat tegenwoordig veel mensen – ook mensen die ogenschijnlijk een normaal bestaan leiden – niet echt gelukkig zijn, geen vrede met zichzelf hebben, opzien tegen sterven? Is dat mede het gevolg van onze afkoelende, zakelijke cultuur anno 2006, waarin zoveel verleidingen massief over ons worden uitgestort?

Meer dan eens heb ik verslaafden van zichzelf horen zeggen dat ze zeer gevoelige mensen zijn. En ook heb ik gemerkt dat velen bepaald niet dom zijn, in tegendeel. Voor heldere analyses van wat er in onze samenleving gaande is kun je soms goed bij verslaafden terecht (mits ze helder zijn). Ik ben er inmiddels van overtuigd geraakt dat er onder de verstikkende deken van de verslaving prachtige, zeer capabele mensen verscholen kunnen zitten. De omgekeerde beweging wijst daar ook op: sommige verslaafden en daklozen blijken bij nader inzien een zeer succesvolle carrière achter zich gelaten te hebben. Zo gezien is het niet meer zo verwonderlijk dat C. – met een lang drugs- en crimineel verleden – spontaan tegen me zei: “eigenlijk ben ik een heel goed mens hoor; dat zou je misschien niet meteen zeggen, maar het is wel zo”. Nu beschouw ik die uitspraak van hem als een eerlijke waarneming van de goddelijke natuur in zichzelf.

Bron: Bram Jansen